
  at regina gravi iamdudum saucia cura
  volnus alit venis, et caeco carpitur igni.
  multa viri virtus animo, multusque recursat
  gentis honos:  haerent infixi pectore voltus
  verbaque, nec placidam membris dat cura quietem.
  postera phoebea lustrabat lampade terras,
  umentemque aurora polo dimoverat umbram,
  cum sic unanimam adloquitur male sana sororem:
  'anna soror, quae me suspensam insomnia terrent!
  quis novus hic nostris successit sedibus hospes,
  quem sese ore ferens, quam forti pectore et armis!
  credo equidem, nec vana fides, genus esse deorum.
  degeneres animos timor arguit:  heu, quibus ille
  iactatus fatis! quae bella exhausta canebat!
  si mihi non animo fixum immotumque sederet,
  ne cui me vinclo vellem sociare iugali,
  postquam primus amor deceptam morte fefellit;
  si non pertaesum thalami taedaeque fuisset,
  huic uni forsan potui succumbere culpae.
  anna, fatebor enim, miseri post fata sychaei
  coniugis et sparsos fraterna caede penatis,
  solus hic inflexit sensus, animumque labantem
  impulit:  adgnosco veteris vestigia flammae.
  sed mihi vel tellus optem prius ima dehiscat,
  vel pater omnipotens adigat me fulmine ad umbras,
  pallentis umbras erebi noctemque profundam,
  ante, pudor, quam te violo, aut tua iura resolvo.
  ille meos, primus qui me sibi iunxit, amores
  abstulit; ille habeat secum servetque sepulchro.'
  sic effata sinum lacrimis implevit obortis.

  anna refert:  'o luce magis dilecta sorori,
  solane perpetua maerens carpere iuventa,
  nec dulcis natos, veneris nec praemia noris?
  id cinerem aut manis credis curare sepultos?
  esto:  aegram nulli quondam flexere mariti,
  non libyae, non ante tyro; despectus iarbas
  ductoresque alii, quos africa terra triumphis
  dives alit:  placitone etiam pugnabis amori?
  nec venit in mentem, quorum consederis arvis?
  hinc gaetulae urbes, genus insuperabile bello,
  et numidae infreni cingunt et inhospita syrtis;
  hinc deserta siti regio, lateque furentes
  barcaei.  quid bella tyro surgentia dicam,
  germanique minas?
  dis equidem auspicibus reor et iunone secunda
  hunc cursum iliacas vento tenuisse carinas.
  quam tu urbem, soror, hanc cernes, quae surgere regna
  coniugio tali! teucrum comitantibus armis
  punica se quantis attollet gloria rebus!
  tu modo posce deos veniam, sacrisque litatis
  indulge hospitio, causasque innecte morandi,
  dum pelago desaevit hiemps et aquosus orion,
  quassataeque rates, dum non tractabile caelum.'

  his dictis incensum animum inflammavit amore,
  spemque dedit dubiae menti, solvitque pudorem.
  principio delubra adeunt, pacemque per aras
  exquirunt; mactant lectas de more bidentis
  legiferae cereri phoeboque patrique lyaeo,
  iunoni ante omnis, cui vincla iugalia curae.
  ipsa, tenens dextra pateram, pulcherrima dido
  candentis vaccae media inter cornua fundit,
  aut ante ora deum pinguis spatiatur ad aras,
  instauratque diem donis, pecudumque reclusis
  pectoribus inhians spirantia consulit exta.
  heu vatum ignarae mentes! quid vota furentem,
  quid delubra iuvant?  est mollis flamma medullas
  interea, et tacitum vivit sub pectore volnus.
  uritur infelix dido, totaque vagatur
  urbe furens, qualis coniecta cerva sagitta,
  quam procul incautam nemora inter cresia fixit
  pastor agens telis, liquitque volatile ferrum
  nescius; illa fuga silvas saltusque peragrat
  dictaeos; haeret lateri letalis arundo.
  nunc media aenean secum per moenia ducit,
  sidoniasque ostentat opes urbemque paratam;
  incipit effari, mediaque in voce resistit;
  nunc eadem labente die convivia quaerit,
  iliacosque iterum demens audire labores
  exposcit, pendetque iterum narrantis ab ore.
  post, ubi digressi, lumenque obscura vicissim
  luna premit suadentque cadentia sidera somnos,
  sola domo maeret vacua, stratisque relictis
  incubat, illum absens absentem auditque videtque;
  aut gremio ascanium, genitoris imagine capta,
  detinet, infandum si fallere possit amorem.
  non coeptae adsurgunt turres, non arma iuventus
  exercet, portusve aut propugnacula bello
  tuta parant; pendent opera interrupta, minaeque
  murorum ingentes aequataque machina caelo.

  quam simul ac tali persensit peste teneri
  cara iovis coniunx, nec famam obstare furori,
  talibus adgreditur venerem saturnia dictis:
  'egregiam vero laudem et spolia ampla refertis
  tuque puerque tuus, magnum et memorabile nomen,
  una dolo divom si femina victa duorum est!
  nec me adeo fallit veritam te moenia nostra
  suspectas habuisse domos karthaginis altae.
  sed quis erit modus, aut quo nunc certamine tanto?
  quin potius pacem aeternam pactosque hymenaeos
  exercemus?  habes, tota quod mente petisti:
  ardet amans dido, traxitque per ossa furorem.
  communem hunc ergo populum paribusque regamus
  auspiciis; liceat phrygio servire marito,
  dotalisque tuae tyrios permittere dextrae.'

  olli---sensit enim simulata mente locutam,
  quo regnum italiae libycas averteret oras---
  sic contra est ingressa venus:  'quis talia demens
  abnuat, aut tecum malit contendere bello,
  si modo, quod memoras, factum fortuna sequatur.
  sed fatis incerta feror, si iuppiter unam
  esse velit tyriis urbem troiaque profectis,
  miscerive probet populos, aut foedera iungi.
  tu coniunx tibi fas animum temptare precando.
  perge; sequar.  tum sic excepit regia iuno:
  'mecum erit iste labor:  nunc qua ratione, quod instat
  confieri possit, paucis, adverte, docebo.
  venatum aeneas unaque miserrima dido
  in nemus ire parant, ubi primos crastinus ortus
  extulerit titan, radiisque retexerit orbem.
  his ego nigrantem commixta grandine nimbum,
  dum trepidant alae, saltusque indagine cingunt,
  desuper infundam, et tonitru caelum omne ciebo.
  diffugient comites et nocte tegentur opaca:
  speluncam dido dux et troianus eandem
  devenient; adero, et, tua si mihi certa voluntas,
  [conubio iungam stabili propriamque dicabo,]
  hic hymenaeus erit.'---non adversata petenti
  adnuit, atque dolis risit cytherea repertis.

  oceanum interea surgens aurora reliquit.
  it portis iubare exorto delecta iuventus;
  retia rara, plagae, lato venabula ferro,
  massylique ruunt equites et odora canum vis.
  reginam thalamo cunctantem ad limina primi
  poenorum exspectant, ostroque insignis et auro
  stat sonipes, ac frena ferox spumantia mandit.
  tandem progreditur, magna stipante caterva,
  sidoniam picto chlamydem circumdata limbo.
  cui pharetra ex auro, crines nodantur in aurum,
  aurea purpuream subnectit fibula vestem.
  nec non et phrygii comites et laetus iulus
  incedunt.  ipse ante alios pulcherrimus omnis
  infert se socium aeneas atque agmina iungit.
  qualis ubi hibernam lyciam xanthique fluenta
  deserit ac delum maternam invisit apollo,
  instauratque choros, mixtique altaria circum
  cretesque dryopesque fremunt pictique agathyrsi;
  ipse iugis cynthi graditur, mollique fluentem
  fronde premit crinem fingens atque implicat auro;
  tela sonant umeris:  haud illo segnior ibat
  aeneas; tantum egregio decus enitet ore.
  postquam altos ventum in montis atque invia lustra,
  ecce ferae, saxi deiectae vertice, caprae
  decurrere iugis; alia de parte patentis
  transmittunt cursu campos atque agmina cervi
  pulverulenta fuga glomerant montisque relinquunt.
  at puer ascanius mediis in vallibus acri
  gaudet equo, iamque hos cursu, iam praeterit illos,
  spumantemque dari pecora inter inertia votis
  optat aprum, aut fulvum descendere monte leonem.

  interea magno misceri murmure caelum
  incipit; insequitur commixta grandine nimbus;
  et tyrii comites passim et troiana iuventus
  dardaniusque nepos veneris diversa per agros
  tecta metu petiere; ruunt de montibus amnes.
  speluncam dido dux et troianus eandem
  deveniunt:  prima et tellus et pronuba iuno
  dant signum; fulsere ignes et conscius aether
  conubiis, summoque ulularunt vertice nymphae.
  ille dies primus leti primusque malorum
  causa fuit; neque enim specie famave movetur,
  nec iam furtivum dido meditatur amorem:
  coniugium vocat; hoc praetexit nomine culpam.

  extemplo libyae magnas it fama per urbes---
  fama, malum qua non aliud velocius ullum;
  mobilitate viget, viresque adquirit eundo,
  parva metu primo, mox sese attollit in auras,
  ingrediturque solo, et caput inter nubila condit.
  illam terra parens, ira inritata deorum,
  extremam (ut perhibent) coeo enceladoque sororem
  progenuit, pedibus celerem et pernicibus alis,
  monstrum horrendum, ingens, cui, quot sunt corpore plumae
  tot vigiles oculi subter, mirabile dictu,
  tot linguae, totidem ora sonant, tot subrigit aures.
  nocte volat caeli medio terraeque per umbram,
  stridens, nec dulci declinat lumina somno;
  luce sedet custos aut summi culmine tecti,
  turribus aut altis, et magnas territat urbes;
  tam ficti pravique tenax, quam nuntia veri.
  haec tum multiplici populos sermone replebat
  gaudens, et pariter facta atque infecta canebat:
  venisse aenean, troiano sanguine cretum,
  cui se pulchra viro dignetur iungere dido;
  nunc hiemem inter se luxu, quam longa, fovere
  regnorum immemores turpique cupidine captos.
  haec passim dea foeda virum diffundit in ora.
  protinus ad regem cursus detorquet iarban,
  incenditque animum dictis atque aggerat iras.

  hic hammone satus, rapta garamantide nympha,
  templa iovi centum latis immania regnis,
  centum aras posuit, vigilemque sacraverat ignem,
  excubias divom aeternas, pecudumque cruore
  pingue solum et variis florentia limina sertis.
  isque amens animi et rumore accensus amaro
  dicitur ante aras media inter numina divom
  multa iovem manibus supplex orasse supinis:
  'iuppiter omnipotens, cui nunc maurusia pictis
  gens epulata toris lenaeum libat honorem,
  aspicis haec, an te, genitor, cum fulmina torques,
  nequiquam horremus, caecique in nubibus ignes
  terrificant animos et inania murmura miscent?
  femina, quae nostris errans in finibus urbem
  exiguam pretio posuit, cui litus arandum
  cuique loci leges dedimus, conubia nostra
  reppulit, ac dominum aenean in regna recepit.
  et nunc ille paris cum semiviro comitatu,
  maeonia mentum mitra crinemque madentem
  subnexus, rapto potitur:  nos munera templis
  quippe tuis ferimus, famamque fovemus inanem.'

  talibus orantem dictis arasque tenentem
  audiit omnipotens, oculosque ad moenia torsit
  regia et oblitos famae melioris amantes.
  tum sic mercurium adloquitur ac talia mandat:
  'vade age, nate, voca zephyros et labere pennis,
  dardaniumque ducem, tyria karthagine qui nunc
  exspectat, fatisque datas non respicit urbes,
  adloquere, et celeris defer mea dicta per auras.
  non illum nobis genetrix pulcherrima talem
  promisit, graiumque ideo bis vindicat armis;
  sed fore, qui gravidam imperiis belloque frementem
  italiam regeret, genus alto a sanguine teucri
  proderet, ac totum sub leges mitteret orbem.
  si nulla accendit tantarum gloria rerum,
  nec super ipse sua molitur laude laborem,
  ascanione pater romanas invidet arces?
  quid struit, aut qua spe inimica in gente moratur,
  nec prolem ausoniam et lavinia respicit arva?
  naviget:  haec summa est; hic nostri nuntius esto.'

  dixerat.  ille patris magni parere parabat
  imperio; et primum pedibus talaria nectit
  aurea, quae sublimem alis sive aequora supra
  seu terram rapido pariter cum flamine portant;
  tum virgam capit:  hac animas ille evocat orco
  pallentis, alias sub tartara tristia mittit,
  dat somnos adimitque, et lumina morte resignat.
  illa fretus agit ventos, et turbida tranat
  nubila; iamque volans apicem et latera ardua cernit
  atlantis duri, caelum qui vertice fulcit,
  atlantis, cinctum adsidue cui nubibus atris
  piniferum caput et vento pulsatur et imbri;
  nix umeros infusa tegit; tum flumina mento
  praecipitant senis, et glacie riget horrida barba.
  hic primum paribus nitens cyllenius alis
  constitit; hinc toto praeceps se corpore ad undas
  misit, avi similis, quae circum litora, circum
  piscosos scopulos humilis volat aequora iuxta.
  haud aliter terras inter caelumque volabat,
  litus harenosum libyae ventosque secabat
  materno veniens ab avo cyllenia proles.
  ut primum alatis tetigit magalia plantis,
  aenean fundantem arces ac tecta novantem
  conspicit; atque illi stellatus iaspide fulva
  ensis erat, tyrioque ardebat murice laena
  demissa ex umeris, dives quae munera dido
  fecerat, et tenui telas discreverat auro.
  continuo invadit:  'tu nunc karthaginis altae
  fundamenta locas, pulchramque uxorius urbem
  exstruis, heu regni rerumque oblite tuarum?
  ipse deum tibi me claro demittit olympo
  regnator, caelum ac terras qui numine torquet;
  ipse haec ferre iubet celeris mandata per auras:
  quid struis, aut qua spe libycis teris otia terris?
  si te nulla movet tantarum gloria rerum,
  [nec super ipse tua moliris laude laborem,]
  ascanium surgentem et spes heredis iuli
  respice, cui regnum italiae romanaque tellus
  debentur.'  tali cyllenius ore locutus
  mortalis visus medio sermone reliquit,
  et procul in tenuem ex oculis evanuit auram.

  at vero aeneas aspectu obmutuit amens,
  arrectaeque horrore comae, et vox faucibus haesit.
  ardet abire fuga dulcisque relinquere terras,
  attonitus tanto monitu imperioque deorum.
  heu quid agat?  quo nunc reginam ambire furentem
  audeat adfatu?  quae prima exordia sumat?
  atque animum nunc huc celerem, nunc dividit illuc,
  in partisque rapit varias perque omnia versat.
  haec alternanti potior sententia visa est:
  mnesthea sergestumque vocat fortemque serestum,
  classem aptent taciti sociosque ad litora cogant,
  arma parent, et quae rebus sit causa novandis
  dissimulent; sese interea, quando optuma dido
  nesciat et tantos rumpi non speret amores,
  temptaturum aditus, et quae mollissima fandi
  tempora, quis rebus dexter modus.  ocius omnes
  imperio laeti parent ac iussa facessunt.

  at regina dolos---quis fallere possit amantem?
  praesensit, motusque excepit prima futuros,
  omnia tuta timens.  eadem impia fama furenti
  detulit armari classem cursumque parari.
  saevit inops animi, totamque incensa per urbem
  bacchatur, qualis commotis excita sacris
  thyias, ubi audito stimulant trieterica baccho
  orgia, nocturnusque vocat clamore cithaeron.
  tandem his aenean compellat vocibus ultro:
  'dissimulare etiam sperasti, perfide, tantum
  posse nefas, tacitusque mea decedere terra?
  nec te noster amor, nec te data dextera quondam,
  nec moritura tenet crudeli funere dido?
  quin etiam hiberno moliris sidere classem,
  et mediis properas aquilonibus ire per altum,
  crudelis?  quid, si non arva aliena domosque
  ignotas peteres, sed troia antiqua maneret,
  troia per undosum peteretur classibus aequor
  mene fugis?  per ego has lacrimas dextramque tuam te
  (quando aliud mihi iam miserae nihil ipsa reliqui)
  per conubia nostra, per inceptos hymenaeos,
  si bene quid de te merui, fuit aut tibi quicquam
  dulce meum, miserere domus labentis, et istam---
  oro, si quis adhuc precibus locus---exue mentem.
  te propter libycae gentes nomadumque tyranni
  odere, infensi tyrii; te propter eundem
  exstinctus pudor, et, qua sola sidera adibam,
  fama prior.  cui me moribundam deseris, hospes?
  hoc solum nomen quoniam de coniuge restat.
  quid moror?  an mea pygmalion dum moenia frater
  destruat, aut captam ducat gaetulus iarbas?
  saltem si qua mihi de te suscepta fuisset
  ante fugam suboles, si quis mihi parvulus aula
  luderet aeneas, qui te tamen ore referret,
  non equidem omnino capta ac deserta viderer.'

  dixerat.  ille iovis monitis immota tenebat
  lumina, et obnixus curam sub corde premebat.
  tandem pauca refert:  'ego te, quae plurima fando
  enumerare vales, numquam, regina, negabo
  promeritam; nec me meminisse pigebit elissae,
  dum memor ipse mei, dum spiritus hos regit artus.
  pro re pauca loquar.  neque ego hanc abscondere furto
  speravi---ne finge---fugam, nec coniugis umquam
  praetendi taedas, aut haec in foedera veni.
  me si fata meis paterentur ducere vitam
  auspiciis et sponte mea componere curas,
  urbem troianam primum dulcisque meorum
  reliquias colerem, priami tecta alta manerent,
  et recidiva manu posuissem pergama victis.
  sed nunc italiam magnam gryneus apollo,
  italiam lyciae iussere capessere sortes:
  hic amor, haec patria est.  si te karthaginis arces,
  phoenissam, libycaeque aspectus detinet urbis,
  quae tandem, ausonia teucros considere terra,
  invidia est?  et nos fas extera quaerere regna.
  me patris anchisae, quotiens umentibus umbris
  nox operit terras, quotiens astra ignea surgunt,
  admonet in somnis et turbida terret imago;
  me puer ascanius capitisque iniuria cari,
  quem regno hesperiae fraudo et fatalibus arvis.
  nunc etiam interpres divom, iove missus ab ipso---
  testor utrumque caput---celeris mandata per auras
  detulit; ipse deum manifesto in lumine vidi
  intrantem muros, vocemque his auribus hausi.
  desine meque tuis incendere teque querelis:
  italiam non sponte sequor.'

  talia dicentem iamdudum aversa tuetur,
  huc illuc volvens oculos, totumque pererrat
  luminibus tacitis, et sic accensa profatur:
  'nec tibi diva parens, generis nec dardanus auctor,
  perfide; sed duris genuit te cautibus horrens
  caucasus, hyrcanaeque admorunt ubera tigres.
  nam quid dissimulo, aut quae me ad maiora reservo?
  num fletu ingemuit nostro?  num lumina flexit?
  num lacrimas victus dedit, aut miseratus amantem est?
  quae quibus anteferam?  iam iam nec maxuma iuno,
  nec saturnius haec oculis pater aspicit aequis.
  nusquam tuta fides.  eiectum litore, egentem
  excepi, et regni demens in parte locavi;
  amissam classem, socios a morte reduxi.
  heu furiis incensa feror! nunc augur apollo,
  nunc lyciae sortes, nunc et iove missus ab ipso
  interpres divom fert horrida iussa per auras.
  scilicet is superis labor est, ea cura quietos
  sollicitat.  neque te teneo, neque dicta refello.
  i, sequere italiam ventis, pete regna per undas.
  spero equidem mediis, si quid pia numina possunt,
  supplicia hausurum scopulis, et nomine dido
  saepe vocaturum.  sequar atris ignibus absens,
  et, cum frigida mors anima seduxerit artus,
  omnibus umbra locis adero.  dabis, improbe, poenas.
  audiam et haec manis veniet mihi fama sub imos.'
  his medium dictis sermonem abrumpit, et auras
  aegra fugit, seque ex oculis avertit et aufert,
  linquens multa metu cunctantem et multa parantem
  dicere.  suscipiunt famulae, conlapsaque membra
  marmoreo referunt thalamo stratisque reponunt.

  at pius aeneas, quamquam lenire dolentem
  solando cupit et dictis avertere curas,
  multa gemens magnoque animum labefactus amore,
  iussa tamen divom exsequitur, classemque revisit.
  tum vero teucri incumbunt, et litore celsas
  deducunt toto naves:  natat uncta carina;
  frondentisque ferunt remos et robora silvis
  infabricata, fugae studio.
  migrantis cernas, totaque ex urbe ruentis.
  ac velut ingentem formicae farris acervum
  cum populant, hiemis memores, tectoque reponunt;
  it nigrum campis agmen, praedamque per herbas
  convectant calle angusto; pars grandia trudunt
  obnixae frumenta umeris; pars agmina cogunt
  castigantque moras; opere omnis semita fervet.
  quis tibi tum, dido, cernenti talia sensus?
  quosve dabas gemitus, cum litora fervere late
  prospiceres arce ex summa, totumque videres
  misceri ante oculos tantis clamoribus aequor?
  improbe amor, quid non mortalia pectora cogis?
  ire iterum in lacrimas, iterum temptare precando
  cogitur, et supplex animos submittere amori,
  ne quid inexpertum frustra moritura relinquat.

  'anna, vides toto properari litore; circum
  undique convenere; vocat iam carbasus auras,
  puppibus et laeti nautae imposuere coronas.
  hunc ego si potui tantum sperare dolorem,
  et perferre, soror, potero.  miserae hoc tamen unum
  exsequere, anna, mihi.  solam nam perfidus ille
  te colere, arcanos etiam tibi credere sensus;
  sola viri mollis aditus et tempora noras.
  i, soror, atque hostem supplex adfare superbum:
  non ego cum danais troianam exscindere gentem
  aulide iuravi, classemve ad pergama misi,
  nec patris anchisae cineres manisve revelli,
  cur mea dicta neget duras demittere in auris.
  quo ruit?  extremum hoc miserae det munus amanti:
  exspectet facilemque fugam ventosque ferentis.
  non iam coniugium antiquum, quod prodidit, oro,
  nec pulcro ut latio careat regnumque relinquat:
  tempus inane peto, requiem spatiumque furori,
  dum mea me victam doceat fortuna dolere.
  extremam hanc oro veniam---miserere sororis---
  quam mihi cum dederit, cumulatam morte remittam.'

  talibus orabat, talisque miserrima fletus
  fertque refertque soror:  sed nullis ille movetur
  fletibus, aut voces ullas tractabilis audit;
  fata obstant, placidasque viri deus obstruit auris.
  ac, velut annoso validam cum robore quercum
  alpini boreae nunc hinc nunc flatibus illinc
  eruere inter se certant; it stridor, et altae
  consternunt terram concusso stipite frondes;
  ipsa haeret scopulis, et, quantum vertice ad auras
  aetherias, tantum radice in tartara tendit:
  haud secus adsiduis hinc atque hinc vocibus heros
  tunditur, et magno persentit pectore curas;
  mens immota manet; lacrimae volvuntur inanes.

  tum vero infelix fatis exterrita dido
  mortem orat; taedet caeli convexa tueri.
  quo magis inceptum peragat lucemque relinquat,
  vidit, turicremis cum dona imponeret aris,
  horrendum dictu, latices nigrescere sacros,
  fusaque in obscenum se vertere vina cruorem.
  hoc visum nulli, non ipsi effata sorori.
  praeterea fuit in tectis de marmore templum
  coniugis antiqui, miro quod honore colebat,
  velleribus niveis et festa fronde revinctum:
  hinc exaudiri voces et verba vocantis
  visa viri, nox cum terras obscura teneret;
  solaque culminibus ferali carmine bubo
  saepe queri et longas in fletum ducere voces;
  multaque praeterea vatum praedicta priorum
  terribili monitu horrificant.  agit ipse furentem
  in somnis ferus aeneas; semperque relinqui
  sola sibi, semper longam incomitata videtur
  ire viam, et tyrios deserta quaerere terra.
  eumenidum veluti demens videt agmina pentheus,
  et solem geminum et duplicis se ostendere thebas;
  aut agamemnonius scaenis agitatus orestes
  armatam facibus matrem et serpentibus atris
  cum fugit, ultricesque sedent in limine dirae.

  ergo ubi concepit furias evicta dolore
  decrevitque mori, tempus secum ipsa modumque
  exigit, et, maestam dictis adgressa sororem,
  consilium voltu tegit, ac spem fronte serenat:
  'inveni, germana, viam---gratare sorori---
  quae mihi reddat eum, vel eo me solvat amantem.
  oceani finem iuxta solemque cadentem
  ultimus aethiopum locus est, ubi maxumus atlas
  axem humero torquet stellis ardentibus aptum:
  hinc mihi massylae gentis monstrata sacerdos,
  hesperidum templi custos, epulasque draconi
  quae dabat, et sacros servabat in arbore ramos,
  spargens umida mella soporiferumque papaver.
  haec se carminibus promittit solvere mentes
  quas velit, ast aliis duras immittere curas,
  sistere aquam fluviis, et vertere sidera retro;
  nocturnosque movet manis:  mugire videbis
  sub pedibus terram, et descendere montibus ornos.
  testor, cara, deos et te, germana, tuumque
  dulce caput, magicas invitam accingier artes.
  tu secreta pyram tecto interiore sub auras
  erige, et arma viri, thalamo quae fixa reliquit
  impius, exuviasque omnis, lectumque iugalem,
  quo perii, superimponas:  abolere nefandi
  cuncta viri monumenta iuvat, monstratque sacerdos.'
  haec effata silet; pallor simul occupat ora.
  non tamen anna novis praetexere funera sacris
  germanam credit, nec tantos mente furores
  concipit, aut graviora timet, quam morte sychaei:
  ergo iussa parat.

  at regina, pyra penetrali in sede sub auras
  erecta ingenti taedis atque ilice secta,
  intenditque locum sertis, et fronde coronat
  funerea; super exuvias ensemque relictum
  effigiemque toro locat, haud ignara futuri.
  stant arae circum, et crines effusa sacerdos
  ter centum tonat ore deos, erebumque chaosque,
  tergeminamque hecaten, tria virginis ora dianae.
  sparserat et latices simulatos fontis averni,
  falcibus et messae ad lunam quaeruntur aenis
  pubentes herbae nigri cum lacte veneni;
  quaeritur et nascentis equi de fronte revolsus
  et matri praereptus amor.
  ipsa mola manibusque piis altaria iuxta,
  unum exuta pedem vinclis, in veste recincta,
  testatur moritura deos et conscia fati
  sidera; tum, si quod non aequo foedere amantes
  curae numen habet iustumque memorque, precatur.

  nox erat, et placidum carpebant fessa soporem
  corpora per terras, silvaeque et saeva quierant
  aequora:  cum medio volvuntur sidera lapsu,
  cum tacet omnis ager, pecudes pictaeque volucres,
  quaeque lacus late liquidos, quaeque aspera dumis
  rura tenent, somno positae sub nocte silenti
  [lenibant curas, et corda oblita laborum].
  at non infelix animi phoenissa, nec umquam
  solvitur in somnos, oculisve aut pectore noctem
  accipit:  ingeminant curae, rursusque resurgens
  saevit amor, magnoque irarum fluctuat aestu.
  sic adeo insistit, secumque ita corde volutat:
  'en, quid ago?  rursusne procos inrisa priores
  experiar, nomadumque petam conubia supplex,
  quos ego sim totiens iam dedignata maritos?
  iliacas igitur classes atque ultima teucrum
  iussa sequar?  quiane auxilio iuvat ante levatos,
  et bene apud memores veteris stat gratia facti?
  quis me autem, fac velle, sinet, ratibusve superbis
  invisam accipiet?  nescis heu, perdita, necdum
  laomedonteae sentis periuria gentis?
  quid tum, sola fuga nautas comitabor ovantes,
  an tyriis omnique manu stipata meorum
  inferar, et, quos sidonia vix urbe revelli,
  rursus agam pelago, et ventis dare vela iubebo?
  quin morere, ut merita es, ferroque averte dolorem.
  tu lacrimis evicta meis, tu prima furentem
  his, germana, malis oneras atque obicis hosti.
  non licuit thalami expertem sine crimine vitam
  degere, more ferae, tales nec tangere curas!
  non servata fides cineri promissa sychaeo!'

  tantos illa suo rumpebat pectore questus.
  aeneas celsa in puppi, iam certus eundi,
  carpebat somnos, rebus iam rite paratis.
  huic se forma dei voltu redeuntis eodem
  obtulit in somnis, rursusque ita visa monere est---
  omnia mercurio similis, vocemque coloremque
  et crinis flavos et membra decora iuventa:
  'nate dea, potes hoc sub casu ducere somnos,
  nec, quae te circum stent deinde pericula, cernis,
  demens, nec zephyros audis spirare secundos?
  illa dolos dirumque nefas in pectore versat,
  certa mori, varioque irarum fluctuat aestu.
  non fugis hinc praeceps, dum praecipitare potestas?
  iam mare turbari trabibus, saevasque videbis
  conlucere faces, iam fervere litora flammis,
  si te his attigerit terris aurora morantem.
  heia age, rumpe moras.  varium et mutabile semper
  femina.'  sic fatus, nocti se immiscuit atrae.

  tum vero aeneas, subitis exterritus umbris,
  corripit e somno corpus, sociosque fatigat:
  'praecipites vigilate, viri, et considite transtris;
  solvite vela citi.  deus aethere missus ab alto
  festinare fugam tortosque incidere funes
  ecce iterum stimulat.  sequimur te, sancte deorum,
  quisquis es, imperioque iterum paremus ovantes.
  adsis o placidusque iuves, et sidera caelo
  dextra feras.'  dixit, vaginaque eripit ensem
  fulmineum, strictoque ferit retinacula ferro.
  idem omnes simul ardor habet, rapiuntque ruuntque;
  litora deseruere; latet sub classibus aequor;
  adnixi torquent spumas et caerula verrunt.

  et iam prima novo spargebat lumine terras
  tithoni croceum linquens aurora cubile.
  regina e speculis ut primum albescere lucem
  vidit, et aequatis classem procedere velis,
  litoraque et vacuos sensit sine remige portus,
  terque quaterque manu pectus percussa decorum,
  flaventesque abscissa comas, 'pro iuppiter, ibit
  hic' ait 'et nostris inluserit advena regnis?
  non arma expedient, totaque ex urbe sequentur,
  deripientque rates alii navalibus?  ite,
  ferte citi flammas, date vela, impellite remos!---
  quid loquor, aut ubi sum?  quae mentem insania mutat?
  infelix dido, nunc te facta impia tangunt.
  tum decuit, cum sceptra dabas.---en dextra fidesque,
  quem secum patrios aiunt portare penates,
  quem subiisse umeris confectum aetate parentem!
  non potui abreptum divellere corpus, et undis
  spargere?  non socios, non ipsum absumere ferro
  ascanium, patriisque epulandum ponere mensis?---
  verum anceps pugnae fuerat fortuna:---fuisset.
  quem metui moritura?  faces in castra tulissem,
  implessemque foros flammis, natumque patremque
  cum genere extinxem, memet super ipsa dedissem.
  'sol, qui terrarum flammis opera omnia lustras,
  tuque harum interpres curarum et conscia iuno,
  nocturnisque hecate triviis ululata per urbes,
  et dirae ultrices, et di morientis elissae,
  accipite haec, meritumque malis advertite numen,
  et nostras audite preces.  si tangere portus
  infandum caput ac terris adnare necesse est,
  et sic fata iovis poscunt, hic terminus haeret:
  at bello audacis populi vexatus et armis,
  finibus extorris, complexu avulsus iuli,
  auxilium imploret, videatque indigna suorum
  funera; nec, cum se sub leges pacis iniquae
  tradiderit, regno aut optata luce fruatur,
  sed cadat ante diem, mediaque inhumatus harena.
  haec precor, hanc vocem extremam cum sanguine fundo.
  tum vos, o tyrii, stirpem et genus omne futurum
  exercete odiis, cinerique haec mittite nostro
  munera.  nullus amor populis, nec foedera sunto.
  exoriare aliquis nostris ex ossibus ultor,
  qui face dardanios ferroque sequare colonos,
  nunc, olim, quocumque dabunt se tempore vires.
  litora litoribus contraria, fluctibus undas
  imprecor, arma armis; pugnent ipsique nepotesque.'

  haec ait, et partis animum versabat in omnis,
  invisam quaerens quam primum abrumpere lucem.
  tum breviter barcen nutricem adfata sychaei;
  namque suam patria antiqua cinis ater habebat:
  'annam cara mihi nutrix huc siste sororem;
  dic corpus properet fluviali spargere lympha,
  et pecudes secum et monstrata piacula ducat:
  sic veniat; tuque ipsa pia tege tempora vitta.
  sacra iovi stygio, quae rite incepta paravi,
  perficere est animus, finemque imponere curis,
  dardaniique rogum capitis permittere flammae.'
  sic ait:  illa gradum studio celerabat anili.
  at trepida, et coeptis immanibus effera dido,
  sanguineam volvens aciem, maculisque trementis
  interfusa genas, et pallida morte futura,
  interiora domus inrumpit limina, et altos
  conscendit furibunda rogos, ensemque recludit
  dardanium, non hos quaesitum munus in usus.
  hic, postquam iliacas vestes notumque cubile
  conspexit, paulum lacrimis et mente morata,
  incubuitque toro, dixitque novissima verba:
  'dulces exuviae, dum fata deusque sinebant,
  accipite hanc animam, meque his exsolvite curis.
  vixi, et, quem dederat cursum fortuna, peregi,
  et nunc magna mei sub terras ibit imago.
  urbem praeclaram statui; mea moenia vidi;
  ulta virum, poenas inimico a fratre recepi;
  felix, heu nimium felix, si litora tantum
  numquam dardaniae tetigissent nostra carinae!'
  dixit, et, os impressa toro, 'moriemur inultae,
  sed moriamur' ait.  'sic, sic iuvat ire sub umbras:
  hauriat hunc oculis ignem crudelis ab alto
  dardanus, et nostrae secum ferat omina mortis.'
  dixerat; atque illam media inter talia ferro
  conlapsam aspiciunt comites, ensemque cruore
  spumantem, sparsasque manus.  it clamor ad alta
  atria; concussam bacchatur fama per urbem.
  lamentis gemituque et femineo ululatu
  tecta fremunt; resonat magnis plangoribus aether,
  non aliter, quam si immissis ruat hostibus omnis
  karthago aut antiqua tyros, flammaeque furentes
  culmina perque hominum volvantur perque deorum.
  audiit exanimis, trepidoque exterrita cursu
  unguibus ora soror foedans et pectora pugnis
  per medios ruit, ac morientem nomine clamat:
  'hoc illud, germana, fuit?  me fraude petebas?
  hoc rogus iste mihi, hoc ignes araeque parabant?
  quid primum deserta querar?  comitemne sororem
  sprevisti moriens?  eadem me ad fata vocasses:
  idem ambas ferro dolor, atque eadem hora tulisset.
  his etiam struxi manibus, patriosque vocavi
  voce deos, sic te ut posita crudelis abessem?
  exstinxti te meque, soror, populumque patresque
  sidonios urbemque tuam.  date volnera lymphis
  abluam, et, extremus si quis super halitus errat,
  ore legam.'  sic fata, gradus evaserat altos,
  semianimemque sinu germanam amplexa fovebat
  cum gemitu, atque atros siccabat veste cruores.
  illa, graves oculos conata attollere, rursus
  deficit; infixum stridit sub pectore vulnus.
  ter sese attollens cubitoque adnixa levavit;
  ter revoluta toro est, oculisque errantibus alto
  quaesivit caelo lucem, ingemuitque reperta.

  tum iuno omnipotens, longum miserata dolorem
  difficilisque obitus, irim demisit olympo,
  quae luctantem animam nexosque resolveret artus.
  nam quia nec fato, merita nec morte peribat,
  sed misera ante diem, subitoque accensa furore,
  nondum illi flavum proserpina vertice crinem
  abstulerat, stygioque caput damnaverat orco.
  ergo iris croceis per caelum roscida pennis,
  mille trahens varios adverso sole colores,
  devolat, et supra caput adstitit:  'hunc ego diti
  sacrum iussa fero, teque isto corpore solvo.'
  sic ait, et dextra crinem secat:  omnis et una
  dilapsus calor, atque in ventos vita recessit.



